تبلیغات
آموختن:حرکتی بی پایان - آموزش اندیشیدن به كودكان
تاریخ : دوشنبه 15 آذر 1389 | 04:31 ق.ظ | نویسنده : ارشد علوم تربیتی
دکتر محرم آقا زاده
 با تشکر از آقای دکتر خسروی

ما به دنیا نیامده ایم كه در برابر هم بایستیم ، ما خلق شده ایم تا یكدیگر را یاری كنیم.

 

·   برای آموزش اندیشیدن به كودكان باید زمینه هایی را به منظور دیدن  ، تجربه كردن  ،ارزشیابی ،  نقد كردن  و ... ایجاد كرد.

 

·   اگر از كودك خواسته شود اطلاعاتی را كه به دست می آورد، در هم آمیخته و با دانسته های پیشین خود مقایسه كند، او ارتباط میان واژه ها و مفاهیم را در خواهد یافت.

انسان می تواند بدون آموزش رسمی نحوه ی اندیشیدن ، بیندیشد. اندیشدن، چو تنفس، یك فعالیت طبیعی برای موجود انسانی است. جریان طبیعی و منظم زندگی با توانایی اندیشیدن پیوند نزدیكی دارد. نخستین هدف آموزش و پرورش رسمی، آموزش شیوه ی درست اندیشی و تقویت آن است. بر اساس این دیدگاه ، آموزش و پرورش فرآیندی است كه فراگیرنده از طریق آن نحوه ی گرد آوری ، دست ورزی و استفاده از اطلاعات را به منظور فهمیدن و درك كردن فرا می گیرد. فراگیرنده از راه آموزش و پرورش ، به موضوع یا موضوع های درسی تسلط می یابد. (1)

 

لازم است، برای روشن گری بیشتر ً اندیشیدن ً ، تعریف هایی كه عرضه شده است، باز نموده شود. مك لور، در مقاله ای تحت عنوان ً آیا می توان اندیشیدن را آموزش داد؟ ً آورده است : اندیشیدن واژه ای است كه سلسله گسترده ای از فعالیت های مغزی را در بر می گیرد. بر وفق گفته ی مك لور، فعالیت های مغزی طیفی دارد كه در یك سوی آن فراز های اندیش گری فلسفی و در سویی دیگر جریان عادی فكری قرار دارد (2)


لطفاً بر روی ادامه مطلب کلیک کنید


سولسو اظهار داشته است: اندیشیدن فرایندی است كه از طریق آن نمود های ( تصوری ) ذهنی نوین از تغییر شكل یافتن اطلاعات به وجود می آید. پدید آیی نمود های ذهنی نتیجه ی بر هم كنش (3) ویژگی های ذهنی ، از قبیل : قضاوت ، تجرید، استدلال ، تصویر سازی ذهنی و حل مسئله است.

علاوه بر تعریف هایی كه از ً اندیشیدن ً شده است ، سه باور متفاوت نیز در باره ی اندیشیدن وجود دارد.

مایر ، باورهای ارائه شده را به شرح زیر بیان داشته است : (4)

 

1-  اندیشیدن حالت شناختی دارد، یعنی به صورت ً درونی ً در ذهن روی می دهد. پدید آیی ، شناخت در رفتار تجلی می یابد. حركتی كه شطرنج باز به مهره می دهد، ناشی از شناختی است كه روی می دهد.

 

2-  اندیشیدن فرایندی است كه برخی دست ورزی های دانش  در نظام شناختی را در بر می گیرد. ارتباط دادن دانسته های پیشین با فراگرفته های نوین حاصل این فعالیت فرایند ی است.

 

3-  اندیشیدن با رفتاری كه به حل یك مسئله می انجامد، جهت یافته و به بار می نشیند. برای مثال، شطرنج باز پس از حركت دادن مهره ی اول می خواهد، مهره ی دوم را به صورتی حركت دهد كه او را برای برنده شدن یاری كند.

 

به هر روی ، معلمان همیشه شكوه از این دارند، می توان واقعیت های روشن را به فراگیرندگان یاد داد، ولی از آموزش اندیشیدن باز می مانند. آیا به واقع می توان اندیشیدن را یاد داد؟ نتیجه ی پژوهش ها به این پرسش جواب ً آری ً داده اند.

 

اندیشیدن تا حدودی از تجربه بر می آید. بنا بر این، برای آموزش اندیشیدن به كودكان باید زمینه هایی را به منظور ً دیدن ً ، تجربه كردن ً ، ً ارزشیابی ً ، ً نقد كردن ً و ... ایجاد كرد.  در نوشتار حاضر چند راه عملی برای معلمان اندیشمند و والدین دلسوز برای گشودن زمینه تجربه به كودكان توصیه می شود. توصیه هایی كه به آن ها اشاره می شود، نتیجه ی پژوهش های مربوط به روان شناختی است.

 

توصیه ها:


1-  به كودكان مهارت های اندیشیدن را در ارتباط با فعالیت های روزانه ، در خانه و مدرسه آموزش دهید. از كودكان سئوال های ً باز ً (5) بپرسید ( سئوال های  ً باز  ً با كلمه های استفهامی چه ، چگونه ، چرا، چطور و .... آغاز می شوند ). این امر سبب می شود مهارت های كلامی فراگیرندگان پرورش می یابد و به یادگیری اندیشیدن یاری گردد. این رویكرد برای آموزش نحوه ی اندیشیدن به نو جوانان و جوانان نیز قابل استفاده است.

 

2-  از كودكان بخواهید اطلاعاتی را كه به دست می آورند، در هم آمیزند و با دانسته های پیشین خود مقایسه كنند. این عمل به كودك یاری می كند تا بتواند ارتباط میان واژه ها و مفهوم ها را در یابد. برای مثالف كودكان مدرسه رو می توانند كشورها را بر اساس اروپایی ، آسیایی یا آفریقایی بودن و دموكراتیك یا استبدادی بودن و ... طبقه بندی كنند. طبقه بندی كردن سبب می شود، كودكان واقعیت ها را به خوبی به یاد آورند.

 

3-    به كودكان بیاموزید در باره ی هر چیزی كه می شنوند یا می بینند، چهار سئوال طرح كنند :

 

-       آیا غیر معمول است ،

-        آیا چیزی است كه همه می دانند،

-       اگر نیست ، چه دلیلی دارد،

-       اگر دلیلی وجود دارد، معتبر است؟

 

اگر دلیل یا دلیل ها معتبر نباشد ، فراگیرندگان نباید نظری كه بیان می شود، بپذیرند. مجموعه سئوال هایی كه كودكان درباره ی رخداد ها، موضوع ها و ..... مطرح می كنند، می تواند آنان را در رسیدن به تفكر منطقی

( اندیشه ی انتقادی)  (6) یاری كند.

 

4-    به كودكان راه مواجه شدن با یك مسئله را نشان دهید. فراگیرندگان برای انجام دادن این كار نیاز دارند:

 

أ‌-   آن چه را كه می دانند و آن چه را  نمی دانند را مشخص كنند. هم چنین ، آنان باید اقدام مقدور را برای حل مسئله تعیین كنند.

 

ب‌-  نقشه ای برای حل مسئله طرح كنند.

 

ت‌-  نقشه ی مورد نظر را به اجرا در آورند.

 

ث‌-  میزان موفقیت نقشه ی كار را ارزشیابی كنند.

 

5-  از تصویر سازی از تصویر سازی ذهنی هدایت شده ( یعنی ، تصویر سازی یك رخداد یا تجربه ی در ذهن) استفاده كنید. تصویرهای ذهنی بر آمده از تجربه به انبار سازی اطلاعات در یاد ( حافظه ) بلند مدت (7) كمك می كند . اگر از مجموعه حواس برای فراگرفتن واقعیت ها بهره گرفته شود، بر میزان یاد داری آموخته ها افزوده می شود.

 

برای مثال، كودكانی كه درباره ی توفان شن پژوهش می كنند، اگر صدای توفان را بشنوند شن ها را لمس و گرما و تشنگی را حس كنند و چگونگی جریان یافتن توفان را ببینند، بیش از خواندن موارد مربوط به توفان شن ، یادخواهند گرفت.

 

6-  به كودكان بیاموزید فراتر از آن چه یاد گرفته اند، فكر كنند. از فراگیرندگانی كه درباره ی انقلاب اسلامی مطالعه می كنند، می توان پرسید، مردم در روزهای اول انقلاب چه نوع لباسی می پوشند ، با چه چیزی روی دیوارها شعار می نوشتند.

 

7-  كودكان را به اختراع كردن تشویق كنید. از كودكان بخواهید اطلاعات یا وسیله ی جدیدی پدید آورند. این كار از راه دست ورزی (8) اشیا و دستیابی به اطلاعات امكان پذیر است.

 

8-  كودكان را برای انجام دادن كارهای خلاقانه آماده كنید. برای مثال ، از كودكان بخواهید شعر بنویسند یا تصویری از موضوع های مورد دلخواه طراحی كنند. نخست ، كودكان را تشویق كنید، نسخه ی اولیه ی كار را آماده كنند. سپس نسخه ی مزبور را مورد بازنگری قرار دهند.

 

9-  راه حل های پایه ای را به كودكان عرضه كنید. هم چنین ، نحوه ، زمان و چگونه استفاده كردن از ابزار ها و راه حل ها را به كودكان بیاموزید.

 

10 - كودكان را تشویق كنید تا هدف هایی را در یك قالب زمانی، مشخص كرده و بنویسند تا بتوانند آن ها را پس از دستیابی مورد بررسی قرار دهند. كودكان می توانند از این راه به میزان پیشرفت خود پی ببرند.

 

11-كودكان را یاری كنید تا نحوه ی دستیابی به نكات اساسی یك نوشته یا گفتار را بیاموزند.

 

12-كودكان را تشویق كنید تا آن چه فكر می كنند، بنویسند. این امر به آنان در سازماندهی اندیشه ها یاری می رساند.

 

علاوه بر توصیه های عملی كه برای آموزش نحوه ی اندیشیدن عرضه شد، راه های دیگری نیز وجود دارد . معلمان و خانواده ها باید از روش های ابتكاری خود هم در پرورش مهارت اندیشیدن در كودكان و عموم فراگیرندگان بهره گیرند. یادآوری می شود كه داشتن پشتكار و انگیزه ی لازم در كسانی كه علاقه مند به پرورش اندیشیدن می باشند، از مهم ترین عوامل پیشرفت در كار است.

 

 

1.      Maclure and Davies, 1991, p. ix

2.      Maclure, 1989

3.      Interaction

4.      Mayer, 1983

5.      Open-ended questions

6.      Critical Thinking

7.      Long-term memory

8.      Manipulation

 


منابع

 

 

  1. Maclure, s. and Davies, P. (1991) Learning to think, Thinking to learn, oxford: Pergamon Press

 

  1. May, R. E. (1983) Thinking, Problem – Solving, congnition, San Francisco: Freeman

 

  1. Papalia, E. D. and olds, W. S. (1992) Human Development (5th ed). New York: McGRAW – Hill, Inc

 

  1. Solso, L. R. (1991) Cognitive Psychology (3th ed.) boston: Allyn and Bacon.

 

 

دكتر محرم آقازاده




طبقه بندی: کودکان،

  • بیا 2 اینجا
  • بیابان زدایی
  • اخبار وب
  • جالب های انگلیسی